De Zaak Nu

 

 

Een collectieve selfie: beter zicht op Beeldende Kunst

Welke gegevens zijn beschikbaar over beeldende kunstmusea? Hoeveel presentatie-instellingen zijn er in Nederland? Langs welke kanalen verkoopt een kunstenaar zijn werk?

Om antwoord te krijgen op dit soort vragen, en zicht op de vragen die nog openstaan, heeft BKNL het initiatief genomen alle beschikbare gegevens over de beeldende kunstsector in Nederland te bundelen in een publicatie.

Kunstenaarshonoraria in de praktijk - Beeldende Kunst Nederland

Kunstenaarshonoraria zijn zowel voor kunstenaars als kunstinstellingen vaak sluitpost op de begroting. In vervolg op het inventariserend onderzoek kunstenaarshonoraria in Nederland (Ape 2014) hebben de onderzoeksbureaus SiRM en PPMC het contractproces tussen kunstenaars en kunstinstellingen bij zeven tentoonstellingen geanalyseerd om ‘best practices’ te onderkennen en aanbevelingen te kunnen doen aan kunstenaars, musea en presentatie-instellingen.

Het onderzoek is op verzoek van het veld zelf verricht in opdracht van Beeldende Kunst Nederland (BKNL). De belangrijkste conclusie is dat zowel musea en presentatie-instellingen als beeldend kunstenaars bereid zijn tot betere afspraken en onderlinge afstemming over honorering te komen. Alle partijen hebben behoefte aan een richtlijn om de contractpraktijk te professionaliseren.

Balancing Act

 

Voor De Zaak Nu onderzochten aemuse, Rebel en APE de toegevoegde waarde van presentatie- instellingen in Nederland, op artistiek en maatschappelijk vlak. Ook zochten wij naar mogelijkheden voor het inzichtelijk maken van deze waarden voor zowel presentatie-instellingen zelf als andere stakeholders. De focus van dit onderzoek is juist nu relevant in een tijd waar veel gekort wordt op (financiële) steun voor kunst en cultuur, zeker ook voor presentatie-instellingen. Om dit laatste goed in beeld te krijgen, is in het kader van het onderzoek tevens geanalyseerd hoe de instellingen er op financieel vlak voor staan. Meer inzicht in en handvatten voor het inzichtelijk maken van de toegevoegde waarde van deze sector is onontbeerlijk. Na het voeren van verscheidene gesprekken binnen het veld van presentatie-instellingen en het afnemen van een online enquête komen wij tot de volgende toegevoegde waarde(n): Onderzoek & Ontwikkeling, Platform & Presentatie en (Inter)nationaal Netwerk. Deze waarden of functies staan continu in relatie tot elkaar, de een kan niet zonder de ander. In de verdere notitie vindt u een uitgebreide analyse van de uitkomsten en een korte verantwoording over ons onderzoek. 

Inventarisatie praktijk kunstenaarshonorarium

Om zicht te krijgen op de praktijk van kunstenaarshonoraria in Nederland is in opdracht van Beeldende Kunst Nederland (BKNL) onderzoek gedaan onder kunstinstellingen (musea en presentatie-instellingen) en beeldend kunstenaars naar honoraria voor kunstenaars bij tentoonstellingen zonder verkoopdoel. Daarmee is een eerste informatieve inventarisatie van de Nederlandse praktijk verkregen. Onder honorarium wordt verstaan: vergoeding voor werk ten behoeve van een tentoonstelling, los van een (on)kostenvergoeding. Het onderzoek is uitgevoerd door bureau APE op basis van interviews onder musea, presentatie-instellingen en beeldend kunstenaars en een web-enquête onder kunstenaars.

Behalve een inventarisatie van de Nederlandse praktijk schetst het rapport een historisch perspectief en geeft het een beeld van modellen uit het buitenland voor honorering en vergoeding van kunstenaars.

Beeldende Kunst Nederland (BKNL) is een informeel overleg van organisaties die opkomen voor het belang van beeldend kunstenaars, musea, presentatie-instellingen en galeries in Nederland. BKNL agendeert urgente vraagstukken en onderwerpen die spelen binnen de beeldende kunst. Bij BKNL zijn de volgende organisaties aangesloten: Platform BK, Museumvereniging, FNV Kiem, Kunsten ‘92, de Beroepsvereniging van Beeldend Kunstenaars (BBK), de Nederlandse Galerie Associatie (NGA) en de belangenvereniging voor presentatie-instellingen De Zaak Nu. Het Mondriaan Fonds faciliteert de bijeenkomsten.

Een zaak van verandering

Als vervolg op het eerdere beleidsonderzoek, uitgevoerd door de DSP-groep, heeft De Zaak Nu een onderzoek ingesteld dat zich richt op de ontwikkeling van strategieën die de Nederlandse presentatie-instelling in staat moeten stellen om op de politieke en economische verschuivingen van de laatste jaren reageren.
Voor het verzamelen van strategieën was het essentieel om niet alleen naar Nederland te kijken, maar ook naar de situatie in de omringende landen, in dit geval België, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk. Sociaal-cultureel en economisch vergelijkbaar met Nederland en met een duidelijke traditie van structurele overheidssteun aan de kunsten, hebben deze landen eveneens te kampen met financiële tekorten en moeten kunstinstellingen doorgaans creatieve manieren bedenken om inkomsten te verwerven.

Nu is het zaak

De Zaak Nu heeft de rol en het belang van presentatie-instellingen voor actuele kunst in kaart laten brengen op basis van harde cijfers en interviews met stakeholders van binnen en buiten de sector. Presentatie-instellingen zijn niet gericht op verzamelen of verkopen van kunst, maar concentreren zich voornamelijk op de productie en presentatie ervan. Middels een grootscheeps onderzoek, uitgevoerd door DSP-groep, is de sector zowel kwantitatief als kwalitatief onderzocht en van een eerste evaluatie voorzien. Dit vanuit de ambitie om voorbij de waan van de dag concreet inzicht te bieden in het functioneren en het belang van deze instellingen voor beeldende kunst.

De aannames van Zijlstra, anderhalf jaar later

Staatssecretaris Halbe Zijlstra schreef in de zomer van 2011 in zijn beleidsnota Meer dan kwaliteit: “Het kabinet wil dat culturele instellingen en kunstenaars ondernemender worden en een groter deel van hun inkomsten zelf verwerven. Culturele instellingen moeten minder afhankelijk worden van de overheid en daardoor flexibeler en krachtiger worden. Daarom bezuinigt het kabinet op cultuur.”

Het kabinet Rutte I presenteerde de bezuinigingen van 2013 als een kans voor de cultuursector, als een duwtje in de rug om ondernemender te zijn en meer geld uit de markt te halen. Onder dat duwtje lag een aantal aannames: het aanbod sluit niet aan op de vraag; de markt kan het beter; het afrekenen van instellingen moet objectief gebeuren; veld, markt en fondsen kunnen prima jong talent ontwikkelen. In deze publicatie wordt een poging gewaagd, nu het nieuwe stelsel anderhalf jaar op weg is, om te analyseren wat de uitkomsten zijn van deze aannames. Door Robbert van Heuven, Sandra Jongenelen, Sara van der Kooi en Simon van den Berg in opdracht van Kunsten ' 92.

Lege muren? Nee, blijkt na 1 jaar bezuinigingen

Ondanks de bezuinigingen op de cultuur blijven veel kleine beeldende kunst-instellingen in Nederland optimistisch. Zestien stopten, maar daarvan proberen vijf een doorstart te maken. Zeker vijftig instellingen zijn hoopvol over hun toekomst.
 Dit blijkt uit een onderzoek van NRC Handelsblad onder 84 zogenoemde presentatie-instellingen zoals expositieruimtes, kunstuitlenen en kunstenaars-initiatieven en ateliers, zoals De Appel in Amsterdam, Stroom in Den Haag of Witte de With in Rotterdam. Het is een categorie die valt tussen de musea (met een eigen collectie) en de galeries (die kunst verkopen) in. Ze vormen een schakel tussen vernieuwende kunstenaars en het publiek. 59 instellingen deden uiteindelijk mee aan het NRC onderzoek.

 

Value, Measure, Sustainability

This report was generated by a day-long symposium and open meeting with different representatives of the small-scale arts organisations in the UK. The report puts forward new possibilities for assessing benefits and attracting funding in a changing art landscape. Comparing evaluations of merit in the art world with those in different sectors – notably that of development and psychology – it considers different ways of measuring the artistic contributions of small organisations beyond footfall and econometric indices, the current preferred methods of public funding bodies, and attempts to outline how cultural ‘value’ has been conceived. In more practical terms it also discusses how organisations might deal with the decreasing levels of public subsidy and worsening economic conditions of the UK, and looks at how they might develop funding from private sources and new partnership schemes. 

Size Matters

This paper seeks to articulate the value of the small-scale visual arts sector within the wider arts ecology. The paper explores the significance potential small-scale organisations have in the present cultural landscape and economy, also detailing the operational and investment challenges they face in realising this. Finally, it advocates a reconsideration of present assessment and investment practices. Size Matters was published in July 2011 and will be presented in a variety of forums to stimulate discussion around its core questions – whose urgency has increased in recent months.

De waarde van cultuur - een onderzoek naar het meetbare en onmeetbare

Een multidisciplinaire ploeg van sociologen, economen en psychologen, verbonden aan de Rijksuniversiteit Groningen, ging de uitdaging van een onderzoek met als thema 'Wat is de waarde van cultuur?'. Een makkelijke vraag, maar niet gemakkelijk te beantwoorden. De begrippen 'waarde' en 'cultuur' hebben immers zoveel betekenis dat ze er tegelijk geen meer hebben en voor interpretatie vatbaar zijn.
Het onderzoek bestond uit vier delen: een exploratie van de kernvraag met een afbakening van centrale begrippen zoals 'kunst', 'cultuur','creativiteit'... en begrippen zoals 'waarden', 'impact', 'effecten', 'kapitaal'..., een inventarisatie van maatschappelijke vooronderstellingen en empirisch gemeten waarden, een cultuurpolitiek interpretatiekader en een overzicht van waardevolle onderzoeken en casestudies, telkens met een korte beschrijving. De onderzoekers hebben daarbij oog voor zowel het 'meetbare' als het 'onmeetbare' en staan uitgebreid stil bij cultuur als de maatschappelijke bouwsteen die als geen ander zin kan geven aan een mensenleven.